منطق و فلسفه

معنای ارزش

قابل توجّه کسانی که دلتنگ بحث‌های فلسفی شده‌اند. از این پس یک دوره‌ی غیر حضوری برگزار می‌کنیم. علاقمندان شرکت کنند. بحث در مورد معرفت‌شناسی و ارزش معرفت‌شناختی است. مطلب اوّل درباره‌ی معنای ارزش است که تقدیم می‌گردد. اگر نظر بدید و ملعوم بشود که آنچه در وبلاگ گذاشته میشود خواننده دارد، مطالب را ادامه خواهیم داد. انشاءالله!

معنای ارزش

ارزش در لغت به طور کلّی برای سنجش به کار می‌رود. یعنی در مفهوم ارزش سنجیدن یک چیز نسبت به چیز دیگر خوابیده است. هم‌چنین مفهوم مطلوبیت در مفهوم ارزش مأخوذ است.[1] وقتی گفته می‌شود چیزی ارزش‌مند است منظور این است که آن چیز دارای مطلوبیت است. به عنوان مثال در بحث‌های اقتصادی پول ارزش‌مند تلقّی می‌شود و هر آنچه که موجب به دست آوردن پول شود ارزش‌مند شمرده می‌شود. ارزش‌مندی پول و هر آنچه که موجب به دست آمدن پول می‌شود به معنای مطلوبیت اقتصادی آن است. اگر دقّت شود خواهیم دید که در سایر زمینه‌ها نیز، وقتی از مفهوم ارزش استفاده می‌شود مقصود سخن گفتن درباره‌ی مطلوبیت آن چیز در آن زمینه است. مثلاً وقتی گفته می‌شود فعلی ارزش اخلاقی دارد، مراد آن است که فعل مزبور از نظر اخلاقی مطلوب است. و یا وقتی گفته می‌شود فلان اثر هنری ارزش هنری دارد، منظور آن است که آن اثر از نظر هنری مطلوب شمرده می‌شود. با توجّه به این موارد می‌توان مدّعی شد ارزش در معنای کلّی آن به معنای مطلوبیت است و چیزی ارزش‌مند است که دارای مطلوبیت باشد.

چنانکه از مثال ارزش اقتصادی پیدا بود پول و آنچه موجب به دست آمدن پول می‌شود ارزش یکسانی ندارند. ارزش پول ارزش ذاتی و غایی است و ارزش آنچه موجب به دست آمدن پول می‌شود غیری و ابزاری است. روشن است که منظور ما از ارزش ذاتی پول ارزش ذاتی اقتصادی است. می‌توان گفت در هر حوزه‌ای غایتی وجود دارد که آن غایت ارزش و مطلوبیت ذاتی دارد و آنچه موجب به دست آمدن آن غایت گردد ارزش غیری و ابزاری خواهد داشت.

نکته‌ی دیگر آن است که ارزش در هر حوزه‌ای متناسب با موضوع آن حوزه تعریف می‌شود. مثلاً در حوزه‌ی اقتصاد، از آنجا که موضوع تولید ثروت است، پول ارزش‌مند تلقّی می‌شود. یا در حوزه‌ی هنر موضوع تولید زیبایی یا خود زیبایی به معنای مطلق آن است؛ لذا ارزش نیز متناسب با آن تعریف شده و هر اثر زیبایی ارزش‌مند تلقّی می‌شود. اکنونبنابراین که موضوع معرفت‌شناسی مطلق علم و معرفت است، باید دید ارزش معرفت‌شناختی به چه معنا خواهد بود. مطلب بعدی ما در این باره است.



[1]. محمّدتقي مصباح يزدي، دروس فلسفه‌ي اخلاق، صص 45 ـ 46.

+ نوشته شده در  شنبه 20 آذر1389ساعت 15:53  توسط سربخشي  |